Fifties

• Net als voor de Tweede Wereldoorlog is het hoge tempo van het moderne leven een belangrijk thema in de advertenties. Dat hoge tempo stelt de zenuwen en het zenuwstelsel van zakenmannen, leraren en huisvrouwen op de proef. Artsen verbinden in de jaren vijftig verstoringen in het centrale zenuwstelsel (hersenen en ruggenmerg) met klachten en stoornissen als ‘depressie’, ‘emotionele en mentale angsten’ en ‘slapeloosheid’.

  Scroll verder

  

• Bij artsen ligt in het begin van de jaren vijftig de nadruk op de behandeling met ‘stimulerende middelen voor het centrale zenuwstelsel (C.Z.S.)’. Hiervoor prijst de geneesmiddelenindustrie producten met amfetaminen aan. Dexedrine (dexamfetamine) bijvoorbeeld wordt in 1954 aangeprezen als de “voor de hand liggende stimulans voor het centrale zenuwstelsel” bij “depressie” en “depressietoestanden”.

  

• Ook in advertenties voor het geneesmiddel Coffadyn (dexamfetamine) wijst de producent op de “centrale stimulans” (opwekkend effect) van het middel.

  

• In een advertentie voor Drinamyl (combinatie van stimulerende stof (amfetamine) en slaapmiddel (barbituraat) staat: “ik denk dat het mijn zenuwen zijn”, waarna volgt: “een steeds stijgend aantal recepten wordt tegenwoordig voorgeschreven tegen wat patiënten betitelen als ‘zenuwen’.“ De getuigenis van de afgebeelde herstelde patiënt wordt gebruikt om de overtuigingskracht van de advertentie te vergroten.

  

• Angst, spanning en depressie worden in de advertenties op een herkenbare, wijze gekoppeld aan “zenuwen” of “nervositeit”. Het gaat daarbij om een voor artsen herkenbare patiënt. Dat motiveert lezers van het NTvG, artsen, om de advertenties te bekijken en voordelen van het geneesmiddel te onthouden.

  

• Sinds de jaren zestig is algemeen bekend dat het gebruik van amfetaminen (‘speed’ in drugstermen) bij een depressie contraproductief is. Regelmatig amfetaminegebruik verergert juist een depressie. Amfetaminen vallen vanaf de jaren zeventig onder de Opiumwet. Tegenwoordig worden amfetamine geneesmiddelen voorgeschreven bij kinderen en volwassenen met de aandoening ADHD.

  

• Een geheel ander geneesmiddel, maar ook aangeprezen voor angst, spanning en depressie, is het middel Largactil (chloorpromazine). Het wordt in 1952 als nieuw narcose middel op de markt gebracht door het Franse farmaceutische bedrijf RhônePoulenc.

  

• Al snel blijkt het geneesmiddel ook bij andere aandoeningen/stoornissen toepasbaar. Met chloorpromazine kan volgens psychiaters een spectaculair herstel bereikt worden bij patiënten met psychoses maar ook bij angst, spanning en depressietoestanden. Het geneesmiddel is volgens de producent ook een aanwinst voor de huisarts, die hiermee “zenuwkalmte en zenuwrust” kan bereiken bij patiënten met angst- en spanningsklachten.

  

• Largactil staat als ‘pionier’molecuul symbool voor een ware revolutie in de behandeling van psychische stoornissen. Het geneesmiddel leidde zelfs tot een nieuw elan in de psychiatrie in de jaren vijftig en zestig. Voor lastig te behandelen schizofrene en psychotische patiënten betekent de komst van Largactil en vergelijkbare geneesmiddelen vaak letterlijk verlossing: een nieuw leven - zonder wanen en hallucinaties - buiten de muren van de psychiatrische instelling. In de jaren zeventig wordt Largactil verdrongen door nieuwe middelen met minder bijwerkingen.

  

• De psychofarmaca-advertenties van de jaren 1950 zetten de beeldtaal van de jaren dertig voort, waarbij vrouwen meer dan tweemaal zo vaak worden afgebeeld als mannen. Meestal zien we vrouwen in de rol van huisvrouw of moeder en mannen in een werksituatie als kostwinner. Genderneutrale afbeeldingen zijn in de minderheid.

  

• De kracht van deze advertenties schuilt in de combinatie van motivatie en herhaling. Deze combinatie zorgt ervoor dat het geneesmiddel in de pen van de arts en zo op het recept belandt. Wil een geneesmiddeladvertentie artsen overtuigen, dan moet deze beelden oproepen die overeenkomen met de voorstelling die artsen hebben van de patiënt en diens behandeling.

  

• De geneesmiddeladvertenties kunnen gezien worden als een spiegel van hoe ziekte en gezondheid onder artsen beleefd worden in Nederland. Het is aardig om te wijzen op de opvallende overeenkomsten tussen de inhoud van de geneesmiddeladvertenties en de inhoud van de medische rubriek van het vrouwenblad Margriet.

  Einde