Japanse notenboom
Ginkgo biloba
De Japanse notenboom (Ginkgo biloba), ook wel tempelboom of eendenpootboom genoemd, is een van de oudste loofboomsoorten ter wereld. Ginkgo’s kunnen tot 40 meter hoog worden en hebben een onregelmatige, kegelvormige groeiwijze. De boom heeft waaiervormige bladeren die in de herfst prachtig goudgeel kleuren.
Deze bijzondere boom, die oorspronkelijk uit China komt, is de enige overlevende soort van zowel het geslacht Ginkgo als de familie Ginkgoaceae. Hij wordt vaak een ‘levend fossiel’ genoemd, omdat hij al sinds het tijdperk van de dinosauriërs bestaat en vrijwel onveranderd is gebleven.
Ginkgo Biloba. Collectie Royal Botanic Garden of Madrid
De ginkgo wordt al eeuwenlang aangeplant in China en Japan, vooral bij tempels, wat hem de bijnaam ‘tempelboom’ opleverde. De eerste schriftelijke vermelding van de boom in China dateert uit de 11e eeuw. In 1693 ontdekte de Duitse arts en ontdekkingsreiziger Engelbert Kaempfer de boom in Japan en bracht hij zaden mee naar Europa. In 1730 werd de eerste ginkgo in Europa geplant en later volgden ook Noord-Amerika en andere delen van de wereld.
In het Verre Oosten wordt de ginkgo vereerd als een symbool van hoop, onveranderlijkheid, liefde en een lang leven. De boom is bestand tegen extreme omstandigheden en heeft zelfs de atoombom op Hiroshima overleefd, waarna hij symbool werd voor veerkracht en overleving. De zaden van de ginkgo worden in China en Japan als delicatesse gegeten en er worden geneeskrachtige eigenschappen aan toegeschreven. De bladeren worden gebruikt in traditionele geneeskunde, voornamelijk om de bloedsomloop te verbeteren en als middel tegen geheugenverlies en ouderdomsverschijnselen.
Chinese materia medica (datering onbekend). Gingko (yinxing). Wellcome Collection
Achtergrond werkzaamheid
Hoewel ginkgo-extracten wereldwijd populair zijn is het wetenschappelijk bewijs voor veel van de geclaimde gezondheidsvoordelen beperkt. Sommige studies suggereren dat ginkgo kan helpen bij circulatiestoornissen en geheugenproblemen, maar andere onderzoeken vinden geen overtuigend bewijs. In Nederland is Ginkgo niet meer als kruidengeneesmiddel geregistreerd:
Ginkgo Biloba in de lente. Umu.nl
Veiligheid en mogelijke bijwerkingen
Gezondheidsinstanties waarschuwen voor mogelijke risico’s op bijwerkingen. Sommige ginkgo-preparaten bevatten niet altijd de juiste doseringen of actieve stoffen zoals vermeld op het etiket. Daarnaast kunnen er interacties optreden, zoals bloedingen bij gebruik in combinatie met bloedverdunners. Verder kan gingko de werking van digoxine verminderen. Ook is er mogelijk verminderde werkzaamheid van de cytostatica dacarbamazine, irinotecan, taxanen, en vinca-alkaloïden.
In een Wagenings promotieonderzoek naar traditioneel Chinese plantaardige geneesmiddelen op de Nederlandse markt werd zo’n 15 jaar geleden gevonden dat bij 20% van de producten een te hoge concentratie van schadelijke stoffen aanwezig was (zware metalen of cytotoxische verontreinigingen)
Safety of herbal preparations on the Dutch market - Wageningen University & Research